Пенсия жамғармаси қарорлари ва хатти-ҳаракатлари билан боғлиқ низоларни кўришда нормаларининг тўғри қўлланилиши бўйича семенар бўлиб ўтди
Сўнгги йилларда амалга оширилган суд-ҳуқуқ ислоҳотлари суд ҳокимияти мустақиллигини ҳамда судлар фаолиятида очиқлик ва шаффофликни таъминлаш билан бир қаторда фуқаро ва тадбиркорларнинг ҳуқуқ ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш имконини берди.
Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясида белгиланган вазифаларга мувофиқ, шунингдек, суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллигини таъминлаш, судлар фаолияти самарадорлиги ва одил судлов сифатини ошириш мақсадида, 2023-2026 йилларга мўлжалланган суд тизимини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишнинг қисқа муддатли стратегияси тасдиқланди.
Стратегия доирасида қуйидагилар одил судловни таъминлашнинг устувор вазифалари этиб белгиланди:
«Инсон қадри учун» ғояси асосида чинакам адолатли суд тизимини шакллантириш ҳамда унинг фаолиятини халқ манфаати ва инсон қадр-қимматини самарали ҳимоя қилишга йўналтириш;
адолатли суд қарорлари қабул қилинишига эришиш орқали халқнинг, шу жумладан, тадбиркорларнинг суд тизимига бўлган ишончини мустаҳкамлаш, ҳар бир шахс суд ва судьялар сиймосида ўзининг ишончли ҳимоячисини кўришига эришиш;
фуқаролар ҳамда тадбиркорларга ўз ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини судларда ҳимоя қила олиши учун барча имкониятларни яратиш, суд ишларини юритишда тортишув ва тарафларнинг тенглиги тамойилларини тўлақонли рўёбга чиқариш, судларнинг холислигини амалда таъминлашга қаратилган қонунчиликни такомиллаштириш;
суд қарорларининг қатъий ижросини таъминлаш, бу борада давлат органлари ва маҳаллий ҳокимликларнинг масъулиятини ошириш;
судьялар ва суд ходимларида юксак муомала маданиятини шакллантириш орқали судга мурожаат қилган ҳар бир фуқаро ва тадбиркорда суддан, пировардида эса давлатдан розилик ҳиссини уйғотиш.
Қашқадарё вилоят маъмурий судида, 2024 йил уч ойи давомида жами 143та маъмурий иш кўрилган бўлиб, 2023 йилнинг мос даврида 138та иш кўрилган, кўрилган ишлар сони 5тага ёки 3.5% ошган.
2024 йил уч ойида кўрилган ишлардан 117 (2023 йил уч ойида 124) таси қаноатлантирилган, 23таси рад қилинган, 1та ариза иш юритишдан тугатилган, 2та ариза кўрмасдан қолдирилган.
Ишларни кўриш натижалари бўйича бор йўғи 46та (2023 йил уч ойида 48) ҳолатда Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси органларига нисбатан хусусий ажрим чиқарилган. Ўтган шу даврда ишлар кам кўрилган бўлса-да, хусусий ажрим кўп чиқарилган.
2024 йил 3 ойи давомида 117 та иш қаноатлантирилиб, шундан 46 та иш бўйича хусусий ажрим чиқарилган, бу кўрилган ишлар бўйича 40%ни ҳам ташкил қилмайди.
Хусусий ажримларга муносабат ҳам талаб даражасида эмас, яъни юзаки жавоб берилган ёки умуман жавоб берилмаган, судлар томонидан хусусий ажримга ўз вақтида жавоб берилмаганлиги сабабли Ўзбекистон Республикаси МЖтКнинг 181-моддаси тартибида муносабат билдирилмаган.
2024 йил дастлабки уч ойлиги давомида энг кўп ариза Косон туманидан келиб тушган бўлиб, Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси Косон туман бўлими ходимлари томонидан ҳар бир фуқарога ҳар хил мазмундаги 2-3 та қарорлар тақдим қилинмоқда, шунингдек қарорларнинг аксариятидаги комиссия раисининг имзоси ишончга сазовор эмас.
БТПЖ Косон туман бўлими ходимлари суд мажлисида қатнашмасдан, суд мажлисини иштирокисиз кўриш юзасидан хат беришган.
Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси Қарши шаҳар бўлимининг қарори ва хатти-ҳаракатлари устидан ҳам кўп шикоятлар келиб тушган, келиб тушаётган аризаларнинг аксарияти бир хил формада, фақат исм фамилия ўзгартирилган ҳолда олиб келинади.
Шунингдек, Шаҳрисабз шаҳар ва туман, Китоб туманидан
2024 йилнинг биринчи чораги давомида бирорта ариза келиб тушмаган. Мазкур ҳолат айнан шу учта туманда амалиёт тўғри йўлга қўйилганини англатади.
Айни пайтда биринчи инстанция суди томонидан кўрилган ишларнинг бор йўғи 6 таси ёки 4 фоизи апелляция инстанциясида кўрилган.
Демак, биринчи инстанция қабул қилган деярли барча қарорлардан ҳар иккала тараф рози, пенсия олувчи унинг талаби қаноатлантирилганлигидан бўлса, Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси эса масала унинг қарори билан эмас балки суднинг қарори (қўли) билан ҳал этилганлиги ва бунинг устига давлат божини ҳам аризачи зиммасида қолдирилганидан.
Қашқадарё вилоят маъмурий судида 2023 йилда фавқулотда вазиятлар бошқармасида ишлаган, қутқарувчи шахслар томонидан келиб тушган аризалар бўйича 56та маъмурий иш кўрилган бўлиб, мазкур аризаларнинг барчаси қаноатлантириб берилган.
2024 йилнинг дастлабки 3 ойи давомида мазкур тоифадаги 7 иш кўрилган бўлиб, шундан 6таси қаноатлантирилган, 1таси қаноатлантириш рад қилинган.
Бюджетдан ташқари пенсия жамғармалари фуқаролик ишлари бўйича суднинг ҳал қилув қарорида пенсия тайинлаш мажбурияти юкланмаганлиги важи фуқароларнинг зарарли ва оғир меҳнат шароитида ишлаганлиги қайд этилган, имтиёзли пенсия тайинлашни рад қилиш асослари пенция олувчиларга етарли даражада тушунтирилмганлиги сабабли, маъмурий судоага мурожаатлар сони кўпаймоқда.
Аризачи Н.Эрматов судга ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси Қарши шаҳар бўлимининг 2024 йил 5 январдаги 1646205-сонли қарорини ҳақиқий эмас деб топиб, бўлим зиммасига имтиёзли пенсия тайинлаш мажбурияти юклашни сўраган.
Қарши туманлараро маъмурий судининг 2024 йил 19 февралдаги ҳал қилув қарори билан шикоят ариза қаноатлантирилган.
Қуйидаги норматиф ҳуқуқий ҳужжатларни билиш лозим:
2017 йил 29 ноябрдаги 44-сонли “Давлат пенсия таъминоти билан боғлиқ ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг қарори;
Бугунги кунда энг актуал ҳужжат бу – Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 13 октябрдаги 592-сонли Қарори билан тасдиқланган “Давлат пенсияларини тайинлаш ва тўлаш тартиби тўғрисида” Низом.
1993 йил 3 сентябрдаги 938-ХII-сонли “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 1998 йил
29 январда 402-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилган “Меҳнат дафтарчаларини юритиш тартиби тўғрисида”ги Йўриқнома.
Қашқадарё вилоят
маъмурий суди судьяси Б.Киличов