Қонун ва суд олдидаги

Қонун ва суд олдидаги
тенглик

Ўзбекистон Республикасининг барча фуқаролари жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ва ижтимоий мавқеидан қатъи назар, қонун ва суд олдида тенгдир. Корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар ҳам қонун ва суд олдида тенгдир.

Суд ҳужжатларининг

Суд ҳужжатларининг
мажбурийлиги

Суд ҳужжатлари барча давлат органлари, жамоат бирлашмалари, корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар, мансабдор шахслар, фуқаролар учун мажбурийдир ҳамда Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида ижро этилиши шарт.

Суд ҳокимиятининг

Суд ҳокимиятининг
мустақиллиги

Судьялар мустақилдирлар, фақат қонунга бўйсунадилар. Судьяларнинг одил судловни амалга ошириш борасидаги фаолиятига бирон-бир тарзда аралашишга йўл қўйилмайди ва бундай аралашув қонунга мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади. Ўзбекистон Республикасида суд ҳокимияти қонун чиқарувчи ва ижро этувчи ҳокимиятлардан, сиёсий партиялардан, бошқа жамоат бирлашмаларидан мустақил ҳолда иш юритади.

Электрон почта манзил:

m.qashqadaryo@sud.uz

Фуқаролар қабулхонаси:

(+998 75) 230-14-80

Манзил:

Ўзбекистон Республикаси, Қашқадарё в, Қарши ш 180117, Бунёдкор 7

Интерактив хизматлар

Статистик маълумотлар

Статистик маълумотлар

Ўзбекистон Республикаси Олий Судининг республика судлари фаолиятига доир статистик маълумотлар базаси

Ўтиш
Cуд қарорлари тўплами

Cуд қарорлари тўплами

Судлар бўйича барча якуний суд қарорларини тўлиқ ёки шахссизлантирилган матнда ушбу ҳавола орқали билиб олинг.

Ўтиш
Давлат божи калькулятори

Давлат божи калькулятори

Бу хизмат тури судларга мурожаат қилишда тўланиши лозим бўлган давлат божи миқдорини аниқлашда яқиндан ёрдам беради.

Ўтиш
image
image
image
image
image
image

Электрон суд хизматлари

MY.SUD.UZ - суд хизматларидан фойдаланишнинг инновацион, ишончли ва қулай йўли

Мурожаат

Судга тўғридан - тўғри электрон шаклда мурожаат йўллаш.

Электрон тўлов тизими

Барча судларда фуқаролар томонидан амалга ошириладиган барча тўловларни тўлашнинг ягона электрон тизими.

Видеоконференц алоқа

Масофадан туриб суд мажлисида иштрок етиш

Мажлислар жадвали

Суд мажлислари жадвали билан танишиш – судларда ишларни суд мажлисида кўриб чиқишга тайинланган санаси ва вақти ҳақида онлайн тарзда хабардор бўлиб бориш имконини беради.

Давлат божи калькулятори

Бу хизмат тури судларга мурожаат қилишда тўланиши лозим бўлган давлат божи миқдорини аниқлашда яқиндан ёрдам беради.

Мурожаат намуналари

Фуқаролар судларга мурожаат қилишда ҳужжатларнинг тайёр намуналаридан мутлақо бепул фойдаланиш имконияти

image

MY.SUD.UZ

Ўзбекистон Республикаси Олий судининг интерактив хизматлари портали

ўтиш

Сўнгги янгиликлар

29Yan Янгиликлар

Ислоҳотлар йўлидаги энг катта тўсиқ ва ғов – бу коррупциядир

Сўнгги йилларда коррупцияга қарши курашиш бўйича қонунлар қабул қилиниб, янги тизим яратилди. Парламент палаталарида масъул қўмиталар, Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши ва Агентлик ташкил қилинди.

Коррупциянинг омилларига қарши курашилмоқда. Масалан, ерни ҳоким қарори билан ажратишдан тўлиқ воз кечиб, аукцион тизимига ўтказилгани натижасида бу тизим халқчил бўлди. “Шаффоф қурилиш” дастури жорий этилганидан кейин бу соҳада ҳам ижобий ўзгаришлар сезилди. Давлат харидлари бўйича қонун қабул қилингани, танлов ва тендер рақамлашиб, соғлом рақобат бўлгани учун ўтган йили 14 триллион сўм бюджет маблағи тежалди. Бугунга келиб, барча банклар 100 миллион сўмгача маиший кредитларни инсон омилисиз 5 дақиқа ичида онлайн бераяпти. Натижада олдин бу иш билан шуғулланган минглаб банкирлар энди маҳаллага тушиб, одамларга лойиҳа, кредит таклиф қилиб, мижозини кўпайтириш билан ишлаяпти. Мактабгача ва мактаб таълими тизимида 10 дан ортиқ хизмат турлари тўлиқ электрон шаклга ўтказилди. Бу соҳада мурожаатлар сони 2,5 каррага камайди. Олий таълим тизими ҳам рақамлаштирилди. Аввал тест топшириб, тўплаган баллига қараб, кейин олийгоҳни танлаш жорий қилинди. 35 турдаги ҳужжатларни инсон омилисиз олишга ўтилгани учун соҳадаги мурожаатлар 2,2 баравар камайди.

Аҳоли ва тадбиркорларга “халқ хизматидаги давлат” тамойили асосида хизмат кўрсатиш йўлга қўйилди. Хусусан, 120 турдаги ҳужжатларни талаб қилиш, 160 дан ортиқ лицензия ва рухсатномалар бекор қилинди. Натижада 200 мингга яқин янги тадбиркорлар бозорга кириб келди. Чет эл иштирокидаги корхоналар қарийб 5 карра ошиб, 23 мингга яқинлашди. Электрон давлат хизматлари сони 15 карра ортиб, 721 тага етди, улардан фойдаланувчилар эса, 11 миллиондан ошди.

Аҳоли, тадбиркорлар, хорижий ҳамкорларимиз, халқаро ташкилотлар ва инвесторларнинг ислоҳотларга ишончи мустаҳкамланди. Сўнгги етти йилда 120 миллиард доллардан ортиқ инвестиция киргани, иқтисодиётимиз 2 карра ўсиб, ўтган йили 115 миллиард долларга етгани бунинг исботи.

Давлат раҳбари коррупцияга қарши курашиш доимий жараён эканини айтиб, бу борадаги долзарб масалаларни ва келгуси вазифаларни кўрсатиб ўтди.  Ҳуқуқ-тартибот идоралари, асосан, коррупцияни аниқлаш ва жазолаш билан ишлаб, коррупциявий омилларни таг-томири билан йўқотадиган превентив чоралар эътиборсиз қолаётгани қайд этилди.

Шу боис Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг иш услуби ўзгартирилиши белгиланди. Бунинг учун, тажриба тариқасида 5 та – Соғлиқни сақлаш, Қурилиш, Сув хўжалиги вазирликлари, Нефтегаз ва Сувтаъминот жамиятларининг комплаенс назорати агентликка ўтказилади.

Шунингдек, туманлар даражасига тушиб, маиший ва тизимли коррупция омилларини чуқур ўрганади. Таҳлиллар асосида аниқ чораларни ишлаб чиқиб, Миллий кенгашга тақдим этади.

Коррупциявий жиноятларнинг 75 фоизи туман ва маҳаллада маиший коррупция шаклида содир этилаяпти. Шу боис энди Коррупцияга қарши курашиш ҳудудий кенгашлари таркиби тўлиқ янгиланади. Уларга вилоят халқ депутатлари кенгаши раислари бош бўлади.

Ҳудудий кенгашлар коррупциявий омилларни аниқлаб, уларга барҳам бериш учун қонунчиликни ўзгартириш, жазо муқаррарлигини таъминлаш бўйича Миллий кенгашга таклиф киритади.

Бундан саккиз йил аввал ҳудудларни комплекс ривожлантириш бўйича секторлар фаолияти йўлга қўйилган эди. Бу тизим ижтимоий-иқтисодий муаммоларни ҳал этишга кўмаклашди. Шу билан бирга, сўнгги йилларда ҳудудлар салоҳияти ошди. Шу боис энди прокурор, ички ишлар ва солиқ раҳбарлари секторлар фаолияти билан шуғулланмаслиги белгиланди. Жиноятчиликнинг олдини олиш, унга қарши курашиш бўйича қўшимча вазифалар қўйилди.

Давлат харидларида коррупциянинг олдини олиш масаласига алоҳида эътибор қаратилди. Шу мақсадда Эксперт комиссияси тузилади. Илғор тажриба асосида давлат харидларида товарларнинг ўртача бозор нархлари кўриниб турадиган электрон платформа яратилади. Бунда, давлат харидларида сотиб олинадиган товар ва хизматлар нархи ўртача бозор нархидан кўпи билан 20 фоиздан ошмаслиги шарт. Ушбу талабни бузганлик учун қонун билан жавобгарлик ва жарималар жорий қилинади.

Бюджет ва бюджетдан ташқари маблағ ҳисобидан асосий воситаларни харид қилиш бўйича талаблар ҳам кучайтирилиши белгиланди. Давлат идораларининг харидларида мамлакатимизда ишлаб чиқарилаётган транспорт ва мебелга устуворлик бериш зарурлиги қайд этилди. Йирик лойиҳаларни юқори даражадаги коррупцияга қарши стандартлардан келиб чиқиб баҳолаш талаби қўйилди.

Коррупциянинг олдини олиш – давлат хизматига профессионал ва фидойи кадрларни танлаш ҳамда уларни “ҳалоллик вакцинаси” билан эмлашдан бошланади. Шу боис ишга олишдаги тартиб ва ёндашувларни такомиллаштириш бўйича топшириқлар берилди.

Давлат хизматчилари даромадини декларациялашга оид қонун зарурати қайд этилиб, унинг лойиҳаси жамоатчилик муҳокамасига қўйилиши белгиланди.

Фикри тоза, коррупцияга тоқатсиз янги авлодни тарбиялаш мақсадида таълим масканларида ҳалоллик ғояларини сингдириш, уларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлаш муҳимлиги кўрсатиб ўтилди.

Давлатимиз раҳбари нутқида жамоатчиликка мурожаат қилиб, коррупцияга қарши курашиш умуммиллий вазифа, ҳар бир ватанпарвар юртдошимизнинг виждон иши эканини таъкидлади. Йиғилишда парламент ва ҳукумат аъзолари, жамоатчилик вакиллари билан мулоқот бўлди.

Умуман, илк маротаба бундай тарзда йиғилиш ўтказилиши коррупцияга қарши кучли сиёсий иродани намоён этди. Давлатимиз раҳбари 55 та аниқ мақсадга йўналтирилган ташаббусларни илгари сурди. Улар доирасида 5 та қонун, 12 та фармон ва қарорлар ишлаб чиқилади. Коррупцияга қарши курашишда парламент, Миллий ва ҳудудий кенгашлар, фуқаролик жамияти институтларининг роли оширилади.

Коррупцияга қарши курашишнинг ҳуқуқий асослари кучаяди. Декларациялаш, ноқонуний бойлик орттиришга оид янги тартиблар киритилиши натижасида коррупция омиллари чекланади. Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, ташкилотлардаги ички назорат тузилмалари фаолияти кучайтирилади. Маиший коррупцияга қарши курашиш бўйича вазирлик, идоралар раҳбарлари масъулияти оширилади. Давлат хизматлари даражасини аҳоли баҳолайдиган тизим қилинади, энг ёмон кўрсаткичга эга соҳа раҳбарлари бўйича чора кўрилади. Назорат инспекциялари мустақиллиги оширилади. Йирик инвестиция лойиҳаларида, аукционларда коррупциянинг олдини олувчи механизмлар жорий этилади.

Энг муҳим, аҳолининг, айниқса, ёшларнинг ҳуқуқий онги юксалтирилиб, жамиятда коррупцияга қарши курашишга дахлдорлик шаклланади.

 

 

Қашқадарё вилоят судлари 

судьяларининг малака ҳайъати аъзоси                                 Умид Кадиров

20Yan Uncategorized, Янгиликлар

КОРРУПЦИЯГА ҚАРШИ КУРАШ – ДАВР ТАЛАБИ

Жамият тараққиётига, фуқаролар манфаатларига путур етказувчи иллат бу – коррупция ҳисобланади. Кейинги йилларда мамлакатимизда коррупцияга қарши курашиш соҳасида муҳим ташкилий-ҳуқуқий ислоҳотлар амалга оширилди. Аҳолининг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини оширишга, жамиятда коррупцияга муросасиз муносабатни шакллантиришга йўналтирилган тизимли чоралар кўрилди.

Жорий йилнинг 16 январида Қашқадарё вилоят маъмурий судида судья ва суд ходимлари учун коррупцияга оид жиноятлар содир этишнинг олдини-олиш ҳамда коррупциявий ҳолатларга йўл қўймаслик юзасидан судья ва суд ходимлари  иштирокида семинар машғулоти ўтказилди.

Мазкур учрашувда Қашқадарё вилоят маъмурий суди судьяси У.Самандаров томонидан “Коррупцияга қарши кураш – давр талаби” мавзусида маъруза қилинди.

Хусусан, маърузачилар томонидан йиғилиш иштирокчиларига Ўзбекистон Республикаси 2017 йил 3 январдаги “Коррупцияга қарши кураш тўғрисида”ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 27 майдаги “Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги, 2020 йил 29 июндаги “Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармони, Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Коррупцияга қарши кураш агентлиги фаолиятни ташкил этиш тўғрисида”ги Қарори, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 22 апрелдаги “Коррупцияга  қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш бўйича белгиланган устувор вазифалар ижросини самарали ташкил этишга доир чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармони ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 30 декабрдаги “Ўзбекистон Республикасида коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги Фармони мазмун-моҳияти, ушбу норматив-ҳуқуқий ҳужжатлардан кўзланган мақсадлар, олдимизда турган вазифалар хусусида батафсил маълумот берилди.

Давра суҳбати якуни очиқ мулоқот шаклида, қизиқарли савол-жавоблар, мунозаралар билан давом этди.

Учқун Самандаров,

Қашқадарё вилоят маъмурий суди судьяси

16Yan Фотолавҳа, Янгиликлар

Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленуми қарорларининг мазмун моҳияти юзасидан семинар йиғилиш ўтказилди

Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг 2025 йил 24 ноябрдаги “Судал томонидан шахсий номулкий ҳуқуқлар ва бошқа номоддий нематларни ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчиикни қўллаш амалиёти ҳақида” ги 21-сонли, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2006 йил 3 февралдаги “Судлар томонидан жиноят учун жазо тайинлаш амалиёти тўғрисида”ги 1-сонли қарорига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги 22-сонли ҳамда “Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди пленумининг айрим қарларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳамда баъзи қарорларини ўз кучини йўқотган деб топиш ҳақида”ги 23-онли қарорининг мазмун моҳияти.

Раислик қилувчи йиғилишни очиб, кун тартибидаги масала юзасидан қуйидагиларни маъруза қилди, жумладан, Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Олий хўжалик суди Пленумининг “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 2006 йил 22 декабрдаги 13/150-сонли қарори 221-банд билан тўлдирилиб, унга кўра, судларнинг эътибори ундирувни гаровдаги мол-мулкка қаратиш ҳақидаги талабнинг миқдори гаровга қўйилган мол-мулкнинг қийматига мослигини текшириш лозимлигига қаратилсин. Бунда гаров билан таъминланган мажбуриятнинг қарздор томонидан бузилиши жуда арзимас эканлиги ва гаровга олувчи талабларининг миқдори гаровга қўйилган мол-мулкнинг қийматига мос келмаслиги, ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш ҳақидаги талабни рад этишга асос бўлиши инобатга олиниши лозим. ФК 279-моддасининг учинчи қисми ва “Гаров тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 26-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, гаров билан таъминланган мажбуриятнинг бузилиши қуйидаги шартлар бир вақтнинг ўзида мавжуд бўлган тақдирда, жуда арзимас деб ҳисобланади:

агар гаров билан таъминланган, қарздор томонидан қопланмаган мажбуриятнинг суммаси гаров қийматининг ўн беш фоизидан камроқни ташкил қилса;

агар гаров билан таъминланган мажбурият бажарилишининг кечикиши кетма-кет уч ойдан ошмаган бўлса.

Ушбу асосларнинг бир вақтда мавжудлиги ундирувни гаровдаги
мол-мулкка қаратишни рад этишга асос бўлади.

Қарши туманлараро маъмурий суди судьяси Ж.Хидиров маърумзани давом эттириб, қуйиагиларни гапирди, “Ипотека тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 36-моддасининг иккинчи қисмига кўра, агар ипотека тўғрисидаги шартномада бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, даврий тўловлар билан бажариладиган мажбуриятни таъминлаш учун ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратишга, ушбу тўловларни тўлаш муддатлари
кетма-кет уч ойдан ортиқ муддатга бузилган тақдирдагина йўл қўйилиши мумкин.”;

Шунингдек, 23-банди қуйидаги таҳрирда баён этилган, “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуннинг 54-моддаси тўртинчи қисмига мувофиқ гаровга қўйилган мол-мулк билан таъминланган мажбуриятларни ижро этишда ундирув ушбу мол-мулкка қаратилган тақдирда, гаровга қўйилган мол-мулк суд томонидан мажбурий тарзда баҳолашдан ўтказилади ҳамда ушбу кимошди савдосидаги бошланғич реализация қилиш нархи суд қарори билан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда аниқланган миқдорда белгиланади.

Судлар ундирувни гаровдаги мол-мулкка қаратиш ҳақидаги қарорда нафақат бу мол-мулкнинг кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархи, балки уни аниқ идентификация қилиш имконини берувчи маълумотларни (мол-мулкнинг номи, жойлашган жойи, кўчмас мулкнинг кадастр рақами, автотранспорт воситалари, асбоб-ускуналарнинг маълумотлари ва ҳоказо) ҳам кўрсатиш лозимлигига эътибор қаратсинлар.

Агар кредиторларнинг гаров билан таъминланган талабларини қаноатлантириш тизими янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш
ва қўшимчалар киритилгунига қадар чиқарилган суд қарори устидан шикоят қилинмаган ва у белгиланган тартибда қонуний кучга кирган бўлса, мажбурий ижро ҳаракатлари қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади ва гаровдаги мол-мулк тижорат банки ва  қарз олувчи ўртасида тузилган гаров (ипотека) тўғрисидаги шартномада кўрсатилган нарх бўйича реализация қилинади.

Қарздорликни ундириш ва ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш тўғрисидаги ишларни кўриш пайтида гаровга қўйилган мол-мулкни бошланғич баҳоси юзасидан низо бўлганда, у ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига кўра, суд томонидан мажбурий тарзда баҳоланади.”

Мажбурий ижро бюроси Қашқадарё вилоят бошқармаси ходими, Қашқадарё вилоят солиқ бошқармаси ходимилари билан Қашқадарё вилоят маъмурий суди судьяси У.Самандаров, У.Кадиров, О.Бекназаров, Н.Номозов, З.Умирзаков, Қарши туманлараро маъмурий суди судьялари Ж.Хидиров, А.Дониёров, Б.Абдимуминов, Ш.Бурхонова, А.Буроновлар ўзаро савол жавоб қилишиб, баъзи масалаларда қонун нормаларининг қўлланилиши юзасидан келишиб олишди

5Yan Янгиликлар

Ислоҳотлар – Инсон қадри ва манфаатлари учун

         Жорий йилнинг 5 январида Қашқадарё вилоят маъмурий суди томонидан Қарши шаҳридаги “Рогузар” МФЙ биносида маҳалла аҳли ва ходимлари  иштирокида давра суҳбати ўтказилди.

      Мазкур учрашувда Қашқадарё вилоят маъмурий суди судьялари У.Самандаров, Х.Давлатов ҳамда Н.Номозовлар томонидан Ўзбекистон Республикасида суд-ҳуқуқ соҳасига доир ислоҳотлар, суд тизимига оид янгиликлар, маъмурий судларга мурожаат қилиш тартиби, коррупцияга қарши курашиш масалалари бўйича маъруза қилинди.

       Хусусан, маърузачилар томонидан йиғилиш иштирокчиларига Ўзбекистон Республикаси 2017 йил 3 январдаги “Коррупцияга қарши кураш тўғрисида”ги Қонуни, Ўзбекистон Республикасининг “Янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига судлар фаолиятининг ҳамда фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларининг кафолатларини кучайтиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1067-сонли Қонуни, Ўзбекистон Республикасининг Президентининг 2025 йил

         21 августдаги “Судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш орқали одил судловга эришиш даражасини ошириш ҳамда суд тизимининг моддий-техник таъминотини яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-140-сон Фармонининг мазмун-моҳияти ва аҳамияти хусусида маълумотлар берилди.

           

           Шунингдек, давра суҳбатида Ўзбекистон Республикаси Президентинниг 2025 йил 26 декабрдаги Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига Мурожаатномаси мазмуни, унда суд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилган ислоҳотлар, тизимни янада ислоҳ қилиш бўйича вазифалар, хусусан, терговни ҳам рақамлаштириш орқали  инсон ҳуқуқлари ҳимоясини кучайтириш, терговга аризани қабул қилиш босқичидан судга ўтказишгача бўлган жараёнларда сунъий интеллект технологияларини жорий этиш, тергов судьялари ваколатларини кенгайтириш, яъни уларга санкция ва мажбурлов чораларини ўзгартириш ҳамда бекор қилиш ваколатларини бериш ва бу билан халқаро тан олинган “Хабэас корпус” институтини янада такомиллаштириш, жиноят процессига англо-саксон ҳуқуқ тизими давлатларида ижобий натижа берган “халқ вакиллари ҳайъати” институтини босқичма-босқич жорий этиш, ўта оғир ва жамиятда шов-шувга сабаб бўлган жиноят ишларини жамоатчилик вакиллари иштирокида кўриб чиқилиши, суд ҳужжатлари ижросини 30 фоизини сунъий интеллект технологиялари орқали  инсон омилисиз ижро этиш тизимини жорий этиш юзасидан маъруза қилинди.

         Давра суҳбати якуни очиқ мулоқот шаклида, қизиқарли савол-жавоблар, мунозаралар билан давом этди.

                                                                                              Учқун Самандаров,

                                                                          Қашқадарё вилоят маъмурий суди судьяси

5Yan Янгиликлар

Интеллектуал мулкнинг конституциявий ҳимояси

         Ҳозирги глобаллашув ва рақамли иқтисодиёт шароитида интеллектуал мулк жамият тараққиётининг муҳим омилларидан бирига айланди. Илмий кашфиётлар, адабий ва бадиий асарлар, ахборот технологиялари ҳамда инновацион ечимлар интеллектуал фаолият натижаси бўлиб, уларни самарали ҳимоя қилиш давлат олдидаги долзарб вазифалардан бири ҳисобланади. Шу нуқтаи назардан, интеллектуал мулкнинг конституциявий ҳимояси алоҳида аҳамият касб этади.

        Интеллектуал мулкнинг конституциявий ҳимояси — бу муаллифлик, патент, товар белгиси каби ақлий меҳнат натижаларини давлатнинг энг олий ҳуқуқий ҳужжати орқали муҳофаза қилиш тизимидир.

       Интеллектуал мулк — инсоннинг ақлий ва ижодий меҳнати натижасида яратилган номоддий бойликларга нисбатан ҳуқуқлар мажмуасидир. Буларга муаллифлик ҳуқуқи объектлари (адабий, илмий, бадиий асарлар), ихтиролар, фойдали моделлар, саноат намуналари, товар белгилари ва компьютер дастурлари киради. Ушбу объектлар моддий шаклга эга бўлмаса-да, улар иқтисодий ва маънавий қийматга эга.

          Конституция — давлатнинг энг олий юридик кучга эга бўлган ҳужжати бўлиб, унда инсон ва фуқароларнинг асосий ҳуқуқ ва эркинликлари мустаҳкамланади. Интеллектуал мулкнинг конституциявий ҳимояси деганда, ижод эркинлиги, муаллифлик ҳуқуқи ва мулк дахлсизлиги каби принципларнинг Конституция даражасида кафолатланиши тушунилади.

        Ўзбекистон Республикаси Конституциясида ҳар кимнинг ижод эркинлиги, илмий ва техник ижод билан шуғулланиш ҳуқуқи тан олинган. Шу билан бирга, интеллектуал фаолият натижаларини қонун билан муҳофаза қилиш давлатнинг мажбурияти сифатида белгиланган. Бу нормалар интеллектуал мулкни хусусий мулкнинг алоҳида тури сифатида эътироф этади.

Ўзбекистон Республикаси Конституциясида интеллектуал мулк давлат томонидан ҳимоя қилинадиган ҳуқуқий неъмат сифатида эътироф этилган.

       Хар кимга илмий, техникавий ва бадиий ижод эркинлиги, маданият ютуқларидан фойдаланиш ҳуқуқи кафолатланади. нтеллектуал мулк қонун билан муҳофаза қилинади. Давлат жамиятнинг маданий, илмий ва техникавий ривожланиши ҳақида ғамхўрлик қилади”- деб белгилаб қўйилган.

         Конституция фуқароларга асар яратиш, ихтиро қилиш, дастур, дизайн, саноат намунаси яратиш эркинлигини беради.

         Шу билан бирга, муаллиф ўз асарига нисбатан муаллифлик ҳуқуқига, ундан фойдаланиш ва даромад олиш ҳуқуқига эга.

       Конституциявий нормалар асосида давлат интеллектуал мулкни муҳофаза қилувчи қонунларни қабул қилади; муаллифлик ва патент ҳуқуқларини таъминлайди; қонунсиз нусха кўчириш ва пиратликка қарши курашади; ҳуқуқлар бузилганда суд орқали ҳимояни кафолатлайди.

        Конституциявий ҳимоя ёшларни илмий ва ижодий фаолиятга ундайди; инновация ва технологиялар ривожини тезлаштиради; иқтисодиётда интеллектуал маҳсулотлар улушини оширади.

     Кўплаб давлатлар конституциявий нормаларни Берн конвенцияси, Бутунжаҳон интеллектуал мулк ташкилоти (WIPO) ҳужжатлари
билан уйғун ҳолда қўллайди.

            Шунингдек, Ўзбекистон Республикасида интеллектуал мулк соҳасини тартибга солувчи бир қатор махсус Қонунлар қабул қилинган, улар қаторига қуйидаги Қонунларни киритиш мумкин, жумладан:

– “Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида”ги Қонун
(адабиёт, санъат, фан асарлари, дастурлар, мусиқа, фильмлар ва ҳ.к.),

– “Ихтиролар, фойдали моделлар ва саноат намуналари тўғрисида”ги Қонун (техникавий ечимлар ва дизайнларни ҳимоя қилади),

– “Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиқиш жойи номлари тўғрисида”ги Қонун,

– “Селекция ютуқлари тўғрисида”ги Қонун (ўсимлик навлари ва ҳайвон зотлари),

– “Интеграл микросхемалар топологияларини ҳуқуқий муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонун,

– “Тижорат сирлари тўғрисида”ги Қонун.

Хулоса қилиб айтганда, интеллектуал мулкнинг конституциявий ҳимояси инсон ҳуқуқларини таъминлаш, инновацион ривожланиш ва иқтисодий тараққиётнинг мустаҳкам ҳуқуқий асосидир. Ўзбекистон Республикаси Конституциясида мазкур соҳанинг мустаҳкамланиши ижод эркинлигига бўлган юксак эътиборни ва давлатнинг интеллектуал салоҳиятни ривожлантиришга қаратилган стратегик мақсадларини яққол намоён этади.

                                                                                                         Қашқадарё вилоят маъмурий

                                                                                                             суди судьяси У.М.Кадиров

 

image
Skip to content